Sołectwastrona_dzieje_sie.png powrot.pngPowrót

KUŹNICZYSKO

Wieś położona na Wzgórzach Trzebnickich na wys. 114 m n.p.m. Znaleziska archeologiczne poświadczają ślady osadnictwa z okresu kultury łużyckiej (osada i cmentarzysko ciałopalne) oraz średniowieczne stanowisko hutnicze z XIII i XIV wieku.

Dawne nazwy wsi: Polnischhammer, Polnisch Hammer lub Hammer Polnisch używano od czasów nowożytnych do początku XX w., a w latach 1909-1945 – Gross Hammer, potem Kuźniczysko.

Pierwsza część niemieckiej nazwy wsi „Hammer” wywodzi się od zajęcia mieszkańców osady, którym było kuziennictwo – wytapianie żelaza z rudy darniowej. Przymiotnik „Polnisch” podkreślał, że mieszkająca tu ludność mówiła po polsku. Zwykle w pobliżu takich osad znajdowały się wioski zasiedlone przez ludność niemieckojęzyczną. Potwierdza to nazwa pobliskiej wsi Czeszów, wówczas Deutsch Hammer.

Tereny, na których położona jest obecnie wieś Kuźniczysko, należały do kompleksu leśnego Skoroszowa, który książę Henryk Brodaty nadał w 1232 r. dla klasztoru cysterek w Trzebnicy. Kuźniczysko, tak jak i inne osady na tym terenie, było kolonią leśną, która z czasem dała początek wiosce. Spośród dwóch czynnych w XV w. hut żelaza jedna leżała na terenie Czeszowa, a druga Kuźniczyska. W 1422 r. należała ona do rodziny Mulischs, która za użytkowanie jej płaciła klasztorowi 5 marek czynszu rocznego. Dla porównania huta Johana Hubnera w Czeszowie oprócz czynszu, dawała klasztorowi dwa pługi i dwa pręty z żelaza. W 1433 r. Muslischowie sprzedali kuźnię. Wtedy nie było jeszcze wioski, a okoliczni mieszkańcy zajmowali się hutnictwem, karczowaniem i wypalaniem drewna oraz pszczelarstwem. Z czasem na wytrzebionym terenie powstała wieś i folwark klasztorny.

Sabina Nass, ksieni opactwa cysterskiego, po pożarze kościoła i części klasztoru trzebnickiego w 1595 r., ponownie zastawiła dobra w Kuźniczysku Hansowi von Wengerský. Za jej krótkich rządów (1594-1602) na konwent trzebnicki spadło jeszcze jedno nieszczęście. W 1600 r. wybuchła epidemia zarazy, która trwała z przerwami dwa lata. Wówczas zmarło 1262 ludzi. Na skutek zarazy zmarła też ksieni Sabina Nass. Jeszcze większe straty wśród mieszkańców dóbr klasztornych spowodowała epidemia dżumy w 1569 r. Wówczas zmarło 1660 osób. Od XVII w. wielkim nieszczęściem dla poddanych opactwa stały się najazdy obcych wojsk w czasie licznych wojen, które wtedy przetaczały się przez Śląsk.

W 1642 r., w czasie wojny trzydziestoletniej, pojawił się na ziemi trzebnickiej słynny bandyta Melchior Hedloff, któremu przypisano 251 morderstw. Jego 3 ofiary pochodziły z okolic Trzebnicy. Hedloff nie tylko mordował, ale i grabił. Pierwsze jego zdobycze miały miejsce koło Kuźniczyska, gdzie grożąc strzelbą, ograbił dwie osoby.

W 1653 r. Dorota Bnińska, ksieni opactwa zezwoliła młynarzowi w Kuźniczysku, aby na terenie majętności klasztornej zbudował browar. Od 1641 r. właścicielem młyna, a potem i browaru był Balzer von Kottwic. W 1696 r. młyn i browar spłonęły. Po pewnym czasie obiekty te przejął klasztor.

W 1624 r., w sąsiedztwie Kuźniczyska powstał folwark zwany „Lassaterei”. Jego nazwa pochodzi od Georga Lassata, który nabył ten majątek od klasztoru.

W 1785 r. we wsi było 39 gospodarstw zagrodniczych, 30 zagród, młyn wodny, browar, dwa folwarki, 540 owiec, jeden dozorca bydła i 400 mieszkańców. Był kościół i szkoła ewangelicka, karczma oraz budynek zarządcy.

Po kasacji klasztoru cysterskiego w 1810 r. wyodrębniła się i rozwinęła własność gminna. W 1845 r. wieś liczyła już 791 mieszkańców, którzy żyli w 104 zagrodach, w folwarkach i przysiółku Lassaterei. Ponadto istniała już kuźnia wyrobów miedzianych – prasa i drugi młyn.

Po pierwszej wojnie światowej mieszkańcy wioski postawili pomnik dla uczczenia poległych żołnierzy w latach 1914-1918. Około 1930 r. zbudowano transformator. Dzięki temu zaczęto elektryfikować wieś, a w młynie zamontowano nowoczesną turbinę Francisa. Zainstalowano też linię telefoniczną.

Układ przestrzenny wsi tworzył zlepek kilku ulicówek, co wskazuje, że wieś powstała z wielu małych osad. Większość mieszkańców wsi była protestantami, którzy w nieokreślonym bliżej czasie zbudowali sobie świątynię. Jednak w 1671 r. – na mocy pokoju westfalskiego, który kończył wojny religijne – kościół w Kuźniczysku klasztor trzebnicki przekazał katolikom. W 1707 r., na mocy konwencji w Altranstädt, kościół katolicki w Kuźniczysku stał się ponownie zborem ewangelickim. Protestanci rozebrali go i w 1709 r. na jego miejscu wznieśli nową, drewnianą, jednonawową świątynię z wieżą. Wokół kościoła założyli cmentarz, a jego teren ogrodzili ceglanym wysokim murem z drewnianą bramą. Początkowo kościół był filią zboru w Złotowie. W 1824 r. Kuźniczysko uzyskało status samodzielnej gminy ewangelickiej.

Nowy zbór luterański zasłynął ze wspaniałych czternastogłosowych organów koncertowych. Wykonał je w 1737 r. znany wrocławski organmistrz, Michael Engler Młodszy. Jego dzieło zostało wymienione w pracy p.t. „Muzycy Śląska: wkład do historii sztuki Śląska” wydanej w 1830 r. Do 1790 r. w świątyni tej odprawiano nabożeństwa w języku polskim, a organista znał pieśni polskie. Ponadto w bibliotece parafialnej zachowały się jeszcze do okresu międzywojennego polskie książeczki do nabożeństwa.

Na początku XX w. zbudowano też murowaną kaplicę cmentarną. Obecnie kościół katolicki pw. Niepokolanego Poczęcia NMP.

We wsi obok ewangelików byli też katolicy, którzy należeli do parafii w Zawoni. Byli również staroluteranie. Wielu z nich, ze względu na prześladowania, wyemigrowało w 1839 r. do Ameryki – 7 rodzin, razem 32 osoby, w tym 19 dzieci.

Po II wojnie światowej, za sprawą byłych mieszkańców wioski, 23 marca 1952 r., mosiężny dzwon kościelny z Kuźniczyska, zaczął bić w nowym kościele ewangelickim w Dachau, który wzniesiono na miejscu kaplicy byłego obozu koncentracyjnego w latach 1933-1945.

Projekt i realizacja: netkoncept.com
SkyCMS strony i portale internetowe
Polityka prywatności